Hou van de ander als van jezelf. Dit woord raakt mezelf: compassie.

Steeds opnieuw als mensen mij (een deel) van hun levensverhaal vertellen raken ze geëmotioneerd en dat raakt mij ook weer. Het dichtstbij kwam mijn vraag of mensen zelf compassie van anderen hebben ervaren. Het kwam voor dat de verhalen dan stokten, ogen die onderzoekend in mijn ogen keken en soms kwamen er tranen. Het woord compassie is voor vele een vertrouwd woord, maar waar staat het eigenlijk voor?

Compassie doorheen meerdere tradities komt allemaal neer op hetzelfde. Dit:  Het zijn alle daden waarmee mensen elkaar onbaatzuchtig en op een onvoorwaardelijke manier verder helpen.  Menselijke chèsed zijn daden van trouw en verbondenheid.  In het handvest voor compassie dat op 12 november 2009 op initiatief van Karen Armstrong gelanceerd werd wordt het je drijfveer (je passie) genoemd om leed te verzachten en geen leed te veroorzaken.  Het principe is eigenlijk heel eenvoudig: Behandel anderen zoals jijzelf behandeld wil worden.  De vraag blijft dan uiteraard wat je daaronder verstaat, maar wie slachtoffer is van een onmenselijke behandeling weet dat doorgaans aardig aan te voelen. Compassie begint dus niet met aardig zijn tegenover anderen maar met de kennis van je eigen ervaring.

Compassie kan verbindend werken, mensen samen brengen, uit hun eenzaamheid en zelf-gerichtheid trekken. Iemand vertelde mij over compassie in het licht van de goede herder. Het herder-model is een model voor de leiders van onze tijd. Leiderschap in het Licht van een Leefbare Toekomst.

Het woord rachamiem, ontferming, is zeker een compassievol woord, barm-hartig ook. Het is etymologisch verwant met het woord rèchem, moederschoot of baarmoeder. Het duidt op het gevoel dat een moeder heeft voor haar kind dat ze voelt in haar buik.  Liefhebben is dus geen romantische liefde, er zit een element in van recht doen, gewicht geven aan, accepteren, de ander erkennen, omarmen.

Erwin Olaf is een Nederlands fotograaf die op een dag de opdracht had gekregen foto’s te maken met als inspiratie Rodin. Hij liet zich inspireren door de poses van dansers van het Nationaal ballet die Rodin gebruikt had voor zijn modellen. In zijn meer recente werk onderzoekt Olaf de choreografie van het lichaam. Hoe beïnvloedt een bepaalde emotie iemands manier van bewegen? Eenzaamheid kent andere bewegingen dan vreugde.

 

De foto is getiteld ‘After Rodin’

Het is overduidelijk geïnspireerd op ‘De kathedraal’ van August Rodin: twee handen die liefdevol naar elkaar neigen, als in een dans. Twee handen vormen een gebed, hier op de foto in een bijna mystieke ruimte. Maar het zijn wel twee handen, je hebt de ander nodig.

Vriendelijkheid is de basisbeweging van compassie, compassie is een ander woord voor verbondenheid en is gebaseerd op het principe van wederkerigheid. Compassie is de sleutel tot het leven buiten de grenzen van je lager zelf. De Afrikaanse denktraditie Ubuntu gaat over het idee dat je pas ‘mens’ wordt door eenheid en verbondenheid met alles en iedereen om je heen.

Pema Chödrön noemt dit treffend shared humanity. Mahatma Gandhi sprak over ahimsa. Van oorsprong Indiase religies zoals het hindoeïsme, boeddhisme en jaïnisme delen het begrip ahimsa met elkaar. Ahimsa betekent geweldloosheid. Je bent geweldloos vanuit een principiële houding van respect ten opzichte van mensen, planten en dieren, ten opzichte van de planeet die we Moeder Aarde noemen.

We kunnen ons in een ander verplaatsen, de pijn van die ander voelen, alsof het de onze is en begrip opbrengen voor het gezichtspunt van die ander. Ubuntu is kort voor ‘Umuntu Ngumntu Ngbantu’, wat betekent: een mens is een mens, omdat er anderen zijn.Ook meningsverschillen, andere achtergronden en conflicterende opvattingen zorgen ervoor dat we ons kunnen vormen, toegankelijk zijn…..

Kortom wie meer wil weten over Compassie zet de stap om zich meer te verdiepen in de eigen geloofstraditie of in die van anderen…..In Aziatische talen is het woord voor ‘denkgeest’ (mind) gelijk aan het woord voor ‘hart’. Dus als je onder mindfulness niet ook tegelijk heartfulness verstaat, heb je het niet begrepen. Compassie en vriendelijkheid ten aanzien van jezelf zijn daar intrinsiek mee verweven. Je kunt mindfulness zien als wijze en hartelijke aandacht, schrijft Jon Kabat-Zinn.  Compassie is als een zandkorrel in een oester die een parel maakt, het irriteert…. schrijft Karen Armstrong en Rumi schrijft: Verdriet kan de tuin zijn van compassie. Als je je hart open houdt door alles heen, kan je pijn je grootste bondgenoot zijn in je zoektocht voor liefde en wijsheid in je leven; de Maya’s groeten ons: In lak’ech (In la:kesj) is de Maya begroeting en betekent ‘ik ben een andere jij’. De Maya willen met deze begroeting zeggen dat wij allen één zijn.